नेपालभाषाया थीथी नामकरण 
–
नेवाःतय् सं थःगु मांभाय्कथं ल्हानाः वयाच्वंगु नेवाःभाय् यात नेपालभाषा धाइ ।
थ्व भाय् स्वाभिमान व गौरव तायेकीपिं सकल नेवाःतेसं थुगु भाषायात ‘नेपालभाषा’ धयाच्वंगु दु, अथेसा न्ह्याथाय् नं जनसाधारण या खँ ल्हाइबलय् नेवाः भाय् धकाः जक धाइ ।
थुगु भाय् यात अःपुक धायेबलय् नेवाः तेसं ल्हाइगु भाय् जुयाः नेवाः भाय् धाःगु खः ।
न्हापा न्हापा थ्व भाय् यात नेपालभाषा, नेवारभाषा, नेपार भाखा, ङेपार भाखा, नैपालिक (नेपाली) भाषा धकाः नं धाः । अझ नेपाःगाःया आदिवासीतय् त ‘ङेपाल’ धाइ । थुमिगु भाय् यात ङेपाल भाषा धाइ धका नं धाः ।
थौकन्हय् नेपालभाषा, नेवाःभाय् या बिस्कं नेवारी नं धायेगु याः । नेवारी शब्द थुलि याकन प्रचार जुल कि थुगु भाषाया नां हे नेवारी थें जुल ।
वास्तवय् थ्व भाषाया नां नेवारी मखु नेपालभाषा खः, अलय् नेवाः पहलं सामान्य अर्थय् धाइबलय् जक नेवाःभाय् धाइगु खः ।
नेपाःदेय्या नामं क्वकयातःगु थ्व भाषाया नां नेपालभाषा धकाः धयातःगु यक्व ऐतिहासिक दसित दु ।
‘नेपालभाषा’ धकाः च्वयातःगु आःतक्कया दकलय् पुलांगु दसिं ‘न्यायविकासिनी’ सफू खः । थुगु सफूयात ‘मानवन्यायशास्त्र’ नं धाः, ‘नारदसंहिता’ नं धायेगु याः । संस्कृतभाषां च्वयातःगु थ्व सफू ने.सं.५०० फागुन शुक्लपक्ष पञ्चमी तिथि बृहस्पतिबार खुन्हु येँदेय् या लुन्तभद्र बज्राचार्य धइम्हसें ल्ह्ययाः सिधयेकूगु खः । थ्व सफू ख्वप देय्या जयस्थिति मल्लया शासनकालया सामाजिक न्याय सफू धाःसां ज्यू । थ्व सफूया दकलय् ल्यूनेया स्वंगूगु झ्वलय् थथे धकाः च्वयातःगु दु– तस्येनं लिख्यते टीका स्पष्टा नैपाल भाषया । थ्व हे नेपालभाषाया दकलय् पुलांगु दसु खः ।
थथे हे जुजु जय ज्योति मल्लया शासन कालय् ख्वपदेय् या तौमधि त्वाःया देगलय् च्वंगु ने.सं. ५३० सालया ल्वहँपतिइ थथे धकाः च्वयातःगु दु – ‘अतः परं नेपालभाष । श्री योडस्तु सोमवासरे श्री त्रिपुरविद्या पीठिया द्वार पादुका स्थापना दिन जुरो ।’
थुलिजक मखु जुजु जय ज्योति मल्लया लिपायाम्ह जुजु जय यक्ष मल्लया शासनकालया (ने.सं. ५६१, ई.सं. १४४१ सालया ) ल्वहँपतिइ नं थथे धकाः च्वयातःगु दु– नेपालभाषा । श्री श्री जय यक्ष मल्ल प्रभुर्वाकुरसं पादस्थापनाया जिन गजुदि छसि पुल द्वय्का हुँयितिन दयकम जुरो ।
थ्व भाषायात नेपालभाषा धकाः जक मखु ‘देशभाषा ’ व ‘स्वदेशभाषा ’ नं धायेगु याः ।
थुकी दकलय् न्हापलाकया दसु जुजु विष्णु सिंहया नें.सं.६८९ या ल्वहँपौ खः । व ल्वहँपतिइ थ्व भाषायात ‘देशभाषा’ धकाः कियातःगु दु , अलय् मेगु ‘स्वदेशभाषा’ धकाः दकलय् न्हापलाक च्वयातःगु येँदेय् या जुजु प्रताप मल्लया शासनकालय् नें.सं. ७७४ सालया हनुमान ध्वाखाय् च्वंगु ल्वहँपौं खः । उकी ‘अथः देशभाषा’, ‘अथः स्वदेशभाषा’ धकाः च्वयातःगु दु ।
थुकथं नेपालभाषा व थ्वया विभिन्न रुपकथं नेवारभाषा, नेपारभाषा, ङेवारभाषा, ङेपार भाखा, नैपालिक भाषा, नेपालीय भाषा, देशभाषा, स्वदेश भाषाया विभिन्न नामं च्वयावःगु दु ।
थ्व चलन नें.सं. ५०० सालनिसें मल्लवंशया अन्तिक ईतक व वयां ल्यू थापना जूगु शाहवशया पालय् तक खनेदु । वय् कया शासनकाल नें.सं. ९६७ निसें १००१ – वि.सं.१९०४ निसें १९३८) तक खः ।
नेवारी ?
नेवाःभाय्या शुद्ध व संस्कारित नां नेपालभाषा धाइ धयागु खँ च्वय् वनेधुंकल तर थौंकन्हय् थ्व भाय् या मेगु नां ‘नेवारी’ खँग्व थुलि छ्यलाबुलाय् वःगु दु कि थ्वया सक्कली नां हे नेवारी खःला धयाथें च्वनेंधुंकल सरकारीख्यः, गैरसरकारीख्यः निगुलिं नं थ्व नां यक्व हे छ्यल, तर थ्व भाय् यात ‘नेवारी’ मखु ‘नेपालभाषा ’ धायेमाः धाइपिंसं धाःसा न्ह्याबलें न्ह्याथाय् नं ‘नेपालभाषा ’ धयाच्वंगु दु ।
आः थन छगू न्ह्यसः दंवइ, अय्सा थ्व भाय्यात छाय् नेवारी धाल ? गुबलय्निसे धाल ?, सुनां धाल ? , गय् जुया धाल ? थुकीया लिसः छकः स्वये ।
भाषा नां छेइबलय् देय् व थाय्या नामं, जातिया नामं व भाय् या नां छुइगु चलन दु । थथे छुइबलय् व देय्, थाय्, जातिया दकलय् ल्यूनेच्वंगु अकारयात ईकार यानाः छूइगु चलन दु, गथे नेपालया नेपाली, भोजपुरया भोजपुरी, जापानया जापानी, पाकिस्तानया पाकिस्तानी, वंगातया वंगाली इत्यादि ।
थ्व हे ल्याखं नेवार जाति यात नं नेवारीयाना नेपालभाषा थुइकातःगु खः ।